BRIATHARACHAS TEICNIUIL

[Padruig]

Is coltach gun deach reothadh a-mach a teicneolas ur air a' Ghaidlig sios ri na 1980'n, ged a bha na Gaidheal comhnaidh a' cuir ainmean air rudan a thanaig a-steachd dhan saoghal aca, gu math tric chuireadh ainm air beairt, gun ainm a bhi ann airson gach mir den bheirt. Tha fios agam nach eil sin buileach fior, ach cha mhor nach eil.

Is e a tha ann an difir eadar ainm air inneal agus ainm airgach ball dheth an difir eadar na coinceapan a tha ann an "apprehend" agus "comprehend", an difir eadar aithneachadh agus tuigsinn. Tha sgoilearachd, agus an comas a bhi cruthachail a' crochadh air tuigsinn.

Matamataig neo Matamataigs: Chanainn Matamataig o chionn's gur e saidheans singilte (neo canan ma thogras tu) a tha ann.

Calculus: Neo "Calculus nan Difir": Roinn matamataig ana-chudthromach do luchd innlichidh. Chan eil mi a' tuigsinn carson a tha cuid airson toirt facal Laideann (a tha leanntainn Riaghailt litricheadhdh na Gaidhlig) agus ga atharrachadh ri "Calcalas" ( Anns a h-aon doigh, chan eil mi a' tuigsinn carson a tha "Foram" againn seachd "Forum", ach tha mi ag aithneachadh gu bheil am facal sin steidhichte a nis)

Focus: Puing Fhocuis, am puing air culaibh ?leans? gloinne aig am bi gathan sholais bho cuspair fad as, agus air siubhal tro'n gloinne a' tighinn comhla mar iomhaigh a' chuspair.
( Beachdan le ur toil)

Iarainn-roid: Gad iarainn (neo stailinn) a laigheas ann an rathad-iarainn.

[akerbeltz]

Fàilt' ort a Phàdruig!

Tha mi a' dol leat gum bu chòir dhuinn a bhith beagan nas fhaiceallaich nuair a chruthaicheas sinn faclan ùra mar "matamataigs" agus "poileataigs". Chan e leisgeul a th' ann ach feumaidh sinn cuimhneachadh nach eil móran daoine ann a fhuair trèanadh ann am briathrachas 's adhbharan cruthachadh briathrachais ann an saoghal na Gàidhlig. Tìdsearan a th' anns a' mhòr-chuid dhiubh a chruthaich faclan mar sin làrach nam bonn gu tric.

Ach a thaobh faclan iasaid... nì gach cànan beò feum dhen ghleus seo agus tha eachdraidh fada aig a' Ghàidhlig a bhith goid faclan o chànain eile. Tha eaglais (< ecclesia), coinneal (< candela), pòg (< pacem), acarsaid (< akkersaeti), uinneag (< vindauga) agus tocasaid (< hogshead) againn. Saoil nach eil e ceart gu leòr faclan a ghabhail air iasad fhad 's nach nithear seo thar a' chuibheas?

[Padruig]

Tha na roinnean de saidheans nadurra air an deach an bun-dhearbhadh 's an 17 & 18mh linntean: Sgoil-optaig, mar eisimplir, leuma-lan de briatharachas Laideann a thanaig a-steachd ri na cainntean "modern" mar facail a bhuinneas don Bhearl'eagair direach mar a bhitheas Beurla na Feinne (i.e. cainnte nan luchd-lagha) leuma lan de briatharachas Laideann a chomharras coinceapan a bha pairt de feallsanachd lagha nan Romhanaich.

Bha optaigean na roinn den Siolabus Fisic nuair a bha mi 's an ard-sgoil: Nuair a bhios mathair-sholais sgapta (i.e. chan eil an solais a' tighinn bho puing (cho beag nach gabh e tomhais) a mhain, a dearrsadh air cuspair do-tri-soillear, tilgidh an cuspair dubhar. Ach, o chionns gum bith gach gath sholais na shiubhal air loidhne direach, lorgar air iomall a' dhubhair earran a tha ann an leth-dhorchadas. Chanar an Umbra ri cridhe a' dhubhair far a bheil lan-dorchadas, agus an penumbra ri raon an leth-dhorchadais.

Ma bhitheas sinn a' sgrudadh dubhairean, a' deanamh deuchainn 's a obair lann orra agus a' mineachadh na feartan aca tha na coinceapan de "umbra" agus "pen-umbra" feumail dhuinn. Tha Umbra a' leanntainn an riaghal "leatha gu leatha". ach chan eil penumbra. Air an dara laimh, ma bhitheas mi a ' tuigsinn a' chuise gu ceart tha "pen-umbra" riaghailteach gu leor.

Anns an fhirinn, tha mi a' smaointinn gur e an doigh as fhearr air adhart a bhrosnaich daoine a bhi a' sgriobhadh as gaidhlig air cuspairean saidheansail agus teicniuil. Cha bhiodh sinn fada an uairsin a' lorg na facail agus na gnathsan chainnte bu fhreagaireach don Ghaidhlig. Chan eil fios agam ciamar a bhithinn ga deanamh ach is e na Gaidheal túsanach a dh'iarrainn a bhi aig an toiseach 's an gniomh seo- ged nach biodh an litricheadh aca a' cordadh le na ceannardan sgoile!

[akerbeltz]

Tha mi dol leat gu bheil e cudromach rudan a sgrìobhadh air cuspairean d' a leithid. Bhithinn-sa toilichte gu leòr leabhar teicnigeach fhoillseachadh ach cha do chuala mi mu dhuine sam bith gu ruige seo a bha airson fear fhoillseachadh.

A thaobh pen-umbra, cha bhiodh pen- ro riaghailteach, pean- 's dòcha. Agus bhiodh fuaimreag fhada agad ann an umbra /uːmbra/ no rud car coltach ri sin. Ach an can daoin le té fhada e?

Co-dhiù, bheil thu sgrìobhadh leabhar air optaig-eòlas mar sin?